استوار كرده و به آن متّصف نشده است ؛ چنين عالمى فريفته است ، زيرا خداى متعال فرموده است : قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها « 60 » و نفرموده است رستگار شد كسى كه كيفيّت تزكيهء نفس را بياموزد و علم تزكيه را بنويسد و به ديگران بياموزد . در اينجاست كه شيطان به او مىگويد : اين مثال تو را نفريبد ، زيرا علم به دارو مرض را بر طرف نمىكند ؛ امّا هدف تو نزديكى به خدا و پاداش اوست و علم خود ثواب را جلب مىكند و رواياتى را كه در فضيلت علم وارد شده براى او مىخواند . پس اگر اين بيچاره سبك عقل و مغرور باشد سخن شيطان با مقصود و خواسته‌اش مطابقت مىكند و به آن مطمئن شده به عمل نمىپردازد و اگر زيرك باشد به شيطان مىگويد : آيا فضيلتهاى علم را به من يادآورى مىكنى و آيات و رواياتى را كه دربارهء علم بى عمل و گنهكار وارد شده از يادم مىبرى مانند قول خداى متعال : فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ « 61 » ؛ و مانند اين آيه : مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوها كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً « 62 » ؛ پس كدام رسوايى و خوارى بيشتر از تشبيه به سگ و الاغ است ؟ ! در حالى كه پيامبر ( ص ) فرموده : « كسى كه عملش زياد شود و بر هدايتش افزوده نشود فقط بيشتر از خدا دور شده است . » « 63 » پيامبر ( ص ) فرمود : « عالم در دوزخ انداخته مىشود پس روده‌هايش از شكمش بيرون مىآيد و او را در آتش مىچرخاند چنان كه درازگوش اطراف سنگ آسيا مىچرخد » « 64 » .

--> ( 60 ) شمس / 10 : هر كه نفس خود را تزكيه كرده رستگار شده است . ( 61 ) اعراف / 176 : او همچون سگ ( هار ) است كه اگر به او حمله كنى دهانش را باز و زبانش را بيرون خواهد آورد . ( 62 ) جمعه / 5 : كسانى كه مكلف به تورات شدند ولى حق آن را ادا نكردند مانند درازگوشى هستند كه كتابهايى را حمل مىكند . ( 63 ) در جلد اوّل باب علم گذشت . ( 64 ) كمى پيش از احمد نقل شد كه در مسند خود روايت كرده است .